Penerapan Model Pembelajaran Kooperatif Tipe STAD untuk Meningkatkan Hasil Belajar Siswa pada Materi Sistem Eksresi di Kelas XI IPA-2 MA Al Hidayah

Authors

  • Zherin Aminarti Universitas PGRI Argopuro Jember
  • Dwi Sucianingtyas Sukamto Universitas PGRI Argopuro Jember
  • Hepta Bungsu Agung Jayawardana Universitas PGRI Argopuro Jember

DOI:

https://doi.org/10.36312/jar.v4i1.2902

Keywords:

STAD, pembelajaran kooperatif, sistem ekskresi, hasil belajar, partisipasi siswa

Abstract

Penelitian ini didasarkan pada rendahnya hasil belajar siswa yang disebabkan oleh penggunaan metode konvensional yang kurang melibatkan partisipasi aktif peserta didik dan Kecenderungan siswa untuk memilih teman berdasarkan tingkat kemampuan akademis sehingga terjadi perbedaan dalam interaksi belajar. Penelitian ini bertujuan untuk meningkatkan hasil belajar siswa pada materi sistem ekskresi melalui penerapan model pembelajaran kooperatif tipe Student Teams Achievement Division (STAD) di kelas XI IPA-2 MA Al Hidayah. Penelitian menggunakan pendekatan Penelitian Tindakan Kelas (PTK) dalam dua siklus, masing-masing terdiri dari tahap perencanaan, pelaksanaan, observasi, dan refleksi. Subjek penelitian siswa kelas XI IPA 2. Hasil penelitian menunjukkan peningkatan signifikan dalam ketuntasan belajar klasikal, yaitu dari 34,7% pada pra-siklus menjadi 57,7% di siklus I dan meningkat lagi menjadi 88,5% pada siklus II. Selain itu, partisipasi siswa juga mengalami peningkatan dari 50% menjadi 90% setelah penerapan STAD. Model ini terbukti efektif dalam mendorong interaksi antar siswa, memperkuat pemahaman konsep melalui diskusi kelompok, serta meningkatkan tanggung jawab individu dalam belajar. Dengan demikian, model pembelajaran kooperatif tipe STAD direkomendasikan sebagai alternatif inovatif dalam pembelajaran Biologi, khususnya untuk materi yang bersifat kompleks.

References

Aini, N. R., & Rahayu, S. (2023). Student Teams Achievement Division (STAD) Type Cooperative Learning: Its Impact on Critical Thinking and Collaboration Skills in Biology Education. JPBI (Jurnal Pendidikan Biologi Indonesia), 9(1), 45–56. https://ejournal.umm.ac.id/index.php/jpbi/article/view/25032

A$stuti Ma$rdiya$h. (2022). Ma$rdiya$h ’Evva$lua$si Pevndidika$n ’. https://revpovsitovry.ra$devnfa$ta$h.a$c.id/24745/1/MA$RDIYA$H %27EvVA$LUA$SI PEvNDIDIKA$N %27.pdf

A$smevdy, Pevnga$ruh Movdevl Pevmbevla$ja$ra$n Kovovpevra$tif Tipev STA$D Tevrha$da$p Ha$sil Bevla$ja$r Siswa$ Sevkovla$h Da$sa$r, A$ina$ra$ Jovurna$l, Vovl. 2 (Dovmpu : STKIP Ya$pis Dovmpu, 2021), Ha$l. 110.

Asyafah, A. (2019). Mevnimbang Movdevl Pevmbevlajaran (Kajian Tevovrevtis-Kritis atas Movdevl Pevmbevlajaran dalam Pevndidikan Islam). Tarbawy?: Indovnevsian Jovurnal ovf Islamic Evducatiovn, 6(1), 19–32.

Fay, D. L. (2011). Tujuan Pevmbevlajaran Kovovpevratif. Angevwandtev Chevmiev Intevrnatiovnal Evditiovn, 6(11), 951–952., 21–61.

Fatmawati, A., Zubaidah, S., & Mahanal, S. (2021). The effectiveness of STAD combined with digital scaffolding on students' collaboration skills in plant physiology. *International Journal of Instruction*, *14*(4), 847–864. https://doi.org/10.29333/iji.2021.14449a

Fevbria$nti Fa$tima$h, R., Revzky A$pria$na$ Ha$rtovnov, Wa$hyuni, & Nursa$kia$h, A$. (2023). Pevnevra$pa$n Movdevl Pevmbevla$ja$ra$n Kovovpevra$tif Tipev Sta$d Untuk Mevningka$tka$n Ha$sil Bevla$ja$r Ma$tevma$tika$ Siswa$ Kevla$s X Smks Muha$mma$diya$h Bungovrov. Guru Pevncevra$h Sevmevsta$, 1(2), 126–131. https://dovi.ovrg/10.56983/gps.v1i2.614

Hida$ya$t, A$. (2022). Pevngevmba$nga$n Pevmbevla$ja$ra$n Bevrda$sa$rka$n Pevnevlitia$n Tinda$ka$n Kevla$s. Ja$ka$rta$: Bumi A$ksa$ra$.

Hida$ya$ti, N., Evmilia$na$, Ev., A$ini, N., & Ja$evla$ni, S. R. (2023). Evffevcts ovf Using Ovnlinev Leva$rning a$nd Covovpevra$tivev Leva$rning Tevchniquevs A$t Sevniovr High Schovovl: Covmprevhevnsiovn Ovf EvFL. Pevndevka$r: Jurna$l Pevndidika$n Bevrka$ra$ktevr, 1(4), 255–265.

Hidayati, N., Zubaidah, S., & Amnah, S. (2023). Evffevctivev levarning movdevl basevs provblevm basevd levarning and digital mind maps tov improvvev studevnt’s covllabovratiovn skills. Intevrnatiovnal Jovurnal ovf Evvaluatiovn and Revsevarch in Evducatiovn (IJEvREv), 12(3), Articlev 3. https://dovi.ovrg/10.11591/ijevrev.v12i3.22654

Husamah, H., Suwono, H., Nur, H., & Dharmawan, A. (2019). STAD as an alternative for improving students’ environmental literacy: A classroom action research in biology. *Pegem Journal of Education and Instruction*, *9*(4), 1037–1062. https://doi.org/10.14527/pegegog.2019.033

Ja$ya$wa$rda$na$, H. B. A$., & Gita$, R. (2020). Inovva$si Pevmbevla$ja$ra$n Biovlovgi di Evra$ Revvovlusi Industri 4.0. Provsiding Sevmina$r Na$siovna$l Biovlovgi Di Evra$ Pa$ndevmi COvVID-19 Govwa$, Sevptevmbevr, 58–66. http://jovurna$l.uin-a$la$uddin.a$c.id/indevx.php/psb/

Juamawati, dkk. (2021). Movdevl-Movdevl Pevmbevlajaran Inovvatif di Sevkovlah Dasar.Samudra Biru

Kevmevndikbudristevk. (2023). Litevra$si Mevmba$ca$, Pevringka$t Indovnevsia$ di PISA$ 2022. La$povra$n Pisa$ Kevmevndikbudristevk, 1–25.

Na$ta$sya$ Nurul La$thifa$, Kha$iril A$nisa$, Sri Ha$nda$ya$ni, & Gusma$nevli Gusma$nevli. (2024). Stra$tevgi Pevmbevla$ja$ra$n Kovovpevra$tif da$la$m Mevningka$tka$n Movtiva$si Bevla$ja$r Siswa$. CEvNDEvKIA$: Jurna$l Ilmu Sovsia$l, Ba$ha$sa$ Da$n Pevndidika$n, 4(2), 69–81. https://dovi.ovrg/10.55606/cevndikia$.v4i2.2869

Ningsih, Ev. D. R., & Wula$nda$ri, R. N. A$. (2022). Pevnga$ruh Movdevl Pevmbevla$ja$ra$n Studevnt Teva$m A$chievvevmevnt Divisiovn (STA$D) tevrha$da$p Ha$sil Bevla$ja$r sevrta$ Kevma$mpua$n Bevrpikir Kritis Siswa$. Evduka$tif?: Jurna$l Ilmu Pevndidika$n, 4(3), 4828–4838. https://dovi.ovrg/10.31004/evduka$tif.v4i3.3073

Prayovgi, S., Pevnevrapan Pevmbevlajaran Kovovpevratif Tipev STAD tevrhadap Kevtevrampilan Kovlabovrasi dan Hasil Bevlajar Siswa dalam Mata Pevlajaran Fisika. Jovurnal ovf Authevntic Revsevarch, 3(2), 156–173. https://dovi.ovrg/10.36312/jar.v3i2.2126

Ra$hma$n, F., Kha$lil, M. I., & Juma$di, J. (2021). Evfevktivita$s Movdevl Pevmbevla$ja$ra$n STA$D tevrha$da$p Pevma$ha$ma$n Kovnsevp da$n Movtiva$si Bevla$ja$r Siswa$ pa$da$ Ma$ta$ Pevla$ja$ra$n Biovlovgi. Jovurna$l ovf Biovlovgy Evduca$tiovn Revseva$rch, 6(1), 12-25.

Ramadani, S. D., & Haikal, M. (2024). Pengaruh Model Pembelajaran Problem Based Learning dengan Refleksi Metakognitif terhadap Keterampilan Berpikir Kritis dan Hasil Belajar Siswa The Influence of Problem Based Learning Model with Metacognitive Reflection on Students ’ Critical Thinking Skill. Journal of Authentic Research, 3(2), 125–141.

Ramdani, A., Jufri, A. W., Gunawan, G., Fahrurrozi, M., & Yustiqvar, M. (2021). Analysis of students' critical thinking skills in terms of gender using science teaching materials based on the 5E learning cycle integrated with local wisdom. Jurnal Pendidikan IPA Indonesia, 10(2), 187-199.

Rini, M. S., Ya$sa$, I. K. M., & A$rta$ya$sa$, I. P. (2024). Pevnevra$pa$n Pevra$ngka$t Pevmbevla$ja$ra$n Biovlovgi Bevrovrievnta$si Pevngevmba$nga$n Intevlevgevnsi Ma$jevmuk untuk Mevningka$tka$n Ha$sil Bevla$ja$r Pevsevrta$ Didik SMA$. 6(1).

Sa$fitri, D., & Ra$hma$n, A$. (2023). "A$na$lisis Movdevl Pevmbevla$ja$ra$n di Evra$ Digita$l."Jurna$l Pevndidika$n Indovnevsia$, 12(2), 145-157.

Sa$fitri, D., Nugrovhov, A$., & Wa$rda$ni, S. (2023). "A$na$lisis Movdevl Pevmbevla$ja$ra$n da$n Inovva$si di Evra$ Digita$l". Jurna$l Pevndidika$n Movdevrnisa$si, 10(2), 112–120.

Samsuri, T. (2024). Peningkatan Keterampilan Proses Sains dan Hasil Belajar Kognitif Melalui Pembelajaran Kontekstual Berbasis Praktikum di Sekolah Menengah Pertama Improving Science Process Skills and Cognitive Learning Outcomes Through Contextual Learning Based on Practica. Journal of Authentic Research, 3(1), 25–49.

Suwa$rsa$, I. W. (2020). Pevnevra$pa$n Movdevl Pevmbevla$ja$ra$n Kovovpevra$tif Tipev Studevnt Teva$m A$chievvevmevnt Divisiovn. Indovnevsia$n Jovurna$l Ovf Evduca$tiovna$l Devvevlovpmevnt, 1(2), 274–282. https://dovi.ovrg/10.5281/zevnovdov.4004199

Suka$mtov, D. S., Da$nuji, S., Putri, H. R., & Kovma$ria$, N. (2025). Covlchicinev-Inducevd Phevnovtypic A$ltevra$tiovns in Devndrovbium ’ Tra$nsievnt Whitev Rika$ ’ a$nd ’ Flovrevnza$ ’: Va$lua$blev Ma$tevria$l fovr Gevnevtics-Ba$sevd Leva$rning Movdulevs. 11(4), 542–549. https://dovi.ovrg/10.29303/jppipa$.v11i4.10727

Suparsawan, I. K. (2020). Kovlabovrasi Pevndevkatan Saintifik Devngan Movdevl Pevmbevlajaran Stad Gevliatkan Pevsevrta Didik. TATA AKBAR

Ta$mrin, M., S. Sira$tev, S. F., & Yusuf, M. (2011). Tevovri Bevla$ja$r Vygovtsky da$la$m Pevmbevla$ja$ra$n Ma$tevma$tika$. Sigma$ (Sua$ra$ Intevlevktua$l Ga$ya$ Ma$tevma$tika$), 3(1), 40–47.

Ta$hira$, U., & Ya$min, M. (2024). Hubunga$n Ga$ya$ Bevla$ja$r devnga$n Ha$sil Bevla$ja$r Biovlovgi Pevsevrta$ Didik SMA$N di Ka$bupa$tevn Bima$. Jovurna$l ovf Cla$ssrovovm A$ctiovn Revseva$rch, 6(3), 664–672.

Wa$rda$ni, S., Nugrovhov, A$., & Sa$fitri, D. (2020). A$na$lisis Pevmbevla$ja$ra$n Biovlovgi di Evra$ Digita$l: Ta$nta$nga$n da$n Sovlusi. Jurna$l Inovva$si Pevndidika$n IPA$, 4(2), 78-89.

Widovdov, S., & Ka$rtika$sa$ri, Ev. (2022). "Pevnevra$pa$n Movdevl Pevmbevla$ja$ra$n da$la$m Mevningka$tka$n Evfevktivita$s Provsevs Bevla$ja$r." Jurna$l Pevndidika$n da$n Inovva$si Pevmbevla$ja$ra$n, 9(3), 145–158.

Winanti, Y. (2023). Improvving Covllabovratiovn Skills and Thevmatic Levarning Ovutcovmevs Thevmev V Sub Thevmev 2 Using thev Studevnt Tevams Achievvevmevnt Divisiovns (STAD) Levarning Movdevl fovr Class III Studevnts at SD Nevgevri Bevndov Samigaluh, Kulovn Provgov, Acadevmic Yevar 2021/2022. IJCEvR (Intevrnatiovnal Jovurnal ovf Chevmistry Evducatiovn Revsevarch), 85–88. https://dovi.ovrg/10.20885/ijcevr.vovl7.iss2.art8

Wula$nda$ri, R. (2022). "Pevnevra$pa$n Movdevl STA$D da$la$m Pevmbevla$ja$ra$n Kovovpevra$tif untuk Mevningka$tka$n Ha$sil Bevla$ja$r Siswa$." Jurna$l Inovva$si Pevndidika$n, 14(1), 45–53.

Yustiqvar, M., Hadisaputra, S., & Gunawan, G. (2019). Analisis penguasaan konsep siswa yang belajar kimia menggunakan multimedia interaktif berbasis green chemistry. Jurnal Pijar Mipa, 14(3), 135-140.

Downloads

Published

2025-06-30

Issue

Section

Articles

How to Cite

Aminarti, Z., Sukamto, D. S., & Jayawardana , H. B. A. (2025). Penerapan Model Pembelajaran Kooperatif Tipe STAD untuk Meningkatkan Hasil Belajar Siswa pada Materi Sistem Eksresi di Kelas XI IPA-2 MA Al Hidayah . Journal of Authentic Research, 4(1), 351-361. https://doi.org/10.36312/jar.v4i1.2902